Liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) là gì?

Liên cầu khuẩn nhóm B (Group B Streptococcus – GBS), tên khoa học là Streptococcus agalactiae, là một loại vi khuẩn gram dương, hình cầu, thường cư trú bình thường trong đường tiêu hóa và đường sinh dục – tiết niệu của người khỏe mạnh. Tình trạng mang GBS không gây ra triệu chứng ở hầu hết phụ nữ trưởng thành, nhưng lại có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho trẻ sơ sinh trong và sau khi sinh.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 10–30% phụ nữ mang thai trên toàn cầu là người mang GBS không triệu chứng. Tại Việt Nam, tỷ lệ này dao động từ 15–25% tùy khu vực. Đây là lý do vì sao xét nghiệm GBS trở thành một phần không thể thiếu trong chăm sóc thai kỳ toàn diện.

Tại sao GBS lại quan trọng với mẹ bầu? Vi khuẩn GBS có thể lây truyền từ mẹ sang con trong quá trình chuyển dạ và sinh thường. Trẻ sơ sinh nhiễm GBS có nguy cơ cao mắc viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết – những bệnh lý nguy hiểm tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Nhờ xét nghiệm GBS và dùng kháng sinh dự phòng đúng lúc, nguy cơ này có thể giảm đến hơn 80%.

Ai cần làm xét nghiệm GBS?

Các hướng dẫn lâm sàng quốc tế (CDC Hoa Kỳ, ACOG, RCOG) và các phác đồ trong nước đều khuyến cáo xét nghiệm GBS được thực hiện một cách hệ thống, không phân biệt tiền sử bệnh hay tình trạng thai kỳ.

Tất cả thai phụ trong tuần 35–37 thai kỳ

Đây là đối tượng ưu tiên số 1. Giai đoạn 35–37 tuần được chọn vì:

• Kết quả phản ánh chính xác nhất tình trạng vi khuẩn tại thời điểm gần sinh nhất.
• Khoảng thời gian này đủ để có kế hoạch dùng kháng sinh dự phòng nếu cần.
• Xét nghiệm quá sớm (trước tuần 35) có thể không còn giá trị dự báo khi đến ngày sinh.

Các trường hợp cần xét nghiệm khẩn cấp

Một số trường hợp cần xét nghiệm GBS ngay khi nhập viện chuyển dạ, bất kể đã tầm soát trước hay chưa:

• Chuyển dạ sinh non trước tuần 37: nguy cơ lây GBS cho trẻ cao hơn do hệ miễn dịch trẻ chưa hoàn thiện.
• Vỡ ối non hoặc ối vỡ sớm trên 18 giờ: môi trường kín bảo vệ trẻ không còn, vi khuẩn có thể đi ngược chiều lên.
• Sốt trên 38°C trong chuyển dạ: nghi nhiễm trùng cần loại trừ GBS.
• Tiền sử sinh con bị nhiễm GBS ở lần trước: nguy cơ tái phát rất cao.
• Xét nghiệm GBS dương tính trong nước tiểu kỳ này: dấu hiệu vi khuẩn đang nhân lên mạnh.

Quy trình lấy mẫu xét nghiệm GBS tại Medipath

Quy trình lấy mẫu xét nghiệm GBS tại Medipath được thực hiện bởi đội ngũ kỹ thuật viên và điều dưỡng, đảm bảo an toàn, không đau và cho kết quả chính xác cao nhất.

Phương pháp lấy mẫu

Phương pháp tiêu chuẩn – Swab âm đạo – Trực tràng Theo khuyến cáo của CDC và ACOG, mẫu bệnh phẩm chuẩn để xét nghiệm GBS là phết đồng thời tại âm đạo dưới (1/3 ngoài) và trực tràng. Phương pháp này cho độ nhạy cao hơn 50% so với chỉ lấy mẫu cổ tử cung đơn thuần. Thủ thuật diễn ra nhanh (khoảng 1–2 phút), không gây đau, không cần mỏ vịt, mẹ bầu không cần lo lắng.

Chuẩn bị trước khi lấy mẫu

Mẹ bầu cần lưu ý một số điểm sau để đảm bảo kết quả xét nghiệm không bị ảnh hưởng:

• Không sử dụng kháng sinh đường uống hoặc đường âm đạo ít nhất 4 tuần trước khi lấy mẫu.
• Không quan hệ tình dục trong vòng 24 giờ trước khi lấy mẫu.
• Không thụt rửa âm đạo hoặc dùng kem bôi âm đạo trong 24 giờ trước.
• Không cần nhịn ăn – uống. Mẹ bầu có thể đến xét nghiệm bất kỳ thời điểm nào trong ngày.

Phương pháp xét nghiệm GBS tại Medipath

Medipath áp dụng pháp xét nghiệm GBS tùy theo tình huống lâm sàng và yêu cầu về thời gian có kết quả, đảm bảo vừa chính xác vừa kịp thời.

PCR thời gian thực (Real-time PCR)

Trong các trường hợp chuyển dạ cấp, vỡ ối đột ngột hoặc khi cần quyết định dùng kháng sinh ngay, Medipath triển khai xét nghiệm PCR thời gian thực (realtime PCR) để phát hiện DNA của GBS.

• Độ nhạy: 94–98%
• Độ đặc hiệu: >97%
• Thời gian có kết quả: 2–4 giờ
• Ưu điểm: Cực kỳ nhạy, phát hiện cả GBS không nuôi cấy được, kết quả nhanh.
• Nhược điểm: Không làm được kháng sinh đồ trực tiếp từ PCR.

Tác động tiêu cực của việc chậm trễ tầm soát GBS đến trẻ sơ sinh

GBS là nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm khuẩn sơ sinh nghiêm trọng tại nhiều quốc gia. Trẻ có thể bị nhiễm trong quá trình đi qua đường sinh dục khi mẹ chuyển dạ và sinh thường, hoặc qua ối khi ối đã vỡ.

Nhiễm khuẩn sơ sinh khởi phát sớm (Early-Onset Disease – EOD)

Xảy ra trong 7 ngày đầu sau sinh, thường trong vòng 24 giờ đầu. Đây là dạng nguy hiểm nhất:

• Nhiễm khuẩn huyết sơ sinh (Sepsis): tỷ lệ tử vong 5–10%
• Viêm phổi sơ sinh: suy hô hấp nặng, cần thở máy
• Viêm màng não sơ sinh: di chứng thần kinh 25–50% trường hợp sống sót

Nhiễm khuẩn sơ sinh khởi phát muộn (Late-Onset Disease – LOD)

Xảy ra từ ngày 7 đến 89 sau sinh. Biểu hiện chính là viêm màng não, có thể để lại di chứng điếc, mù, bại não, chậm phát triển trí tuệ.

Biến chứng trên người mẹ

GBS cũng có thể gây biến chứng cho mẹ trong và sau sinh, bao gồm:

• Nhiễm trùng nước ối (chorioamnionitis) gây sốt cao trong chuyển dạ
• Nhiễm trùng vết thương tầng sinh môn hoặc vết mổ lấy thai
• Nhiễm khuẩn sau sinh (endometritis)
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu

Lời kết

Xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) là một bước tầm soát đơn giản nhưng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong hành trình chăm sóc thai kỳ. Chỉ một lần lấy mẫu nhỏ trong tuần 35–37 có thể giúp bác sĩ và mẹ bầu chủ động hoàn toàn trước nguy cơ nhiễm GBS sơ sinh – một trong những biến chứng nguy hiểm nhất nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa được.

Tại Medipath, chúng tôi hiểu rằng mỗi kết quả xét nghiệm không chỉ là những con số – đó là cơ sở để bảo vệ sức khỏe của cả mẹ và bé. Với quy trình chuẩn quốc tế, đội ngũ tận tâm và công nghệ xét nghiệm hiện đại, Medipath cam kết đồng hành cùng mẹ bầu trong hành trình đón chào thành viên mới một cách an toàn và trọn vẹn nhất.

Thông tin liên hệ

Phòng Xét Nghiệm Medipath Địa chỉ: 05 Đặng Thai Mai, phường Quy Nhơn Nam, tỉnh Gia Lai Hotline: 0372 479 219 Website: https://medipath.vn/

Tài Liệu Tham Khảo

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2020). Prevention of Group B Streptococcal Early-Onset Disease in Newborns. MMWR Recomm Rep. 2020;69(2):1-41.
2. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Committee Opinion No. 797: Group B Streptococcal Disease. 2019.
3. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists (RCOG). Green-top Guideline No. 36: Prevention of Early-onset Neonatal Group B Streptococcal Disease. 2017.
4. World Health Organization (WHO). Group B Streptococcus causing meningitis in sub-Saharan Africa. 2021.
5. Bộ Y tế Việt Nam. Hướng dẫn quốc gia về chăm sóc sức khỏe sinh sản. Nhà xuất bản Y học, 2021.
6. Verani JR, et al. Prevention of Perinatal Group B Streptococcal Disease. MMWR. 2010;59(RR-10):1-36.